COMAC компанияси ARJ21-700 нинг юк ташиш версиясини ишлаб чиқармоқчи

COMAC компанияси, aviav.ru электрон журналининг ходимлари аниқлашларича, яқинда ARJ21-700 нинг юк ташиш версиясини тақдим қилади. Хитойлик авиация техникасини ишлаб чиқарувчиси халқаро юк ташувчи билан етказиб бериш шартларини келишмоқда. Машина ARJ21 минтақавий турдаги ҳаво кемаси базасида ишлаб чиқилади. СОМАС муҳандислари параллель равишда ишбилармонлик авиацияси эҳтиёжлари учун мўлжалланган версияси намунасининг лойиҳаси устида ҳам иш олиб боришмоқда. Унинг асосида ҳам ўша-ўша ARJ21 турибди. Лайнернинг узунлаштирилган варианти ишлаб чиқарувчи томонидан минтақавий самолёт янгиланган заҳоти тақдим қилинади. ARJ21-700 русуми базавий компновкада (иқтисод класс) ўз бортига 90 нафаргача йўловчи олиши мумкин.

Унинг энг яқин рақиблари орасида Embraer E-175 E2, Mitsubishi MRJ-90 ва Bombardier CRJ-900 реактив самолётлари мавжуд. ARJ21-900 версияси йўловчиларининг сиғимлилиги 115 кишини ташкил қилади. Хитой автосаноатининг авиация муҳандислари олдида муҳим вазифа турибди, улар ARJ21-700 нинг вазнини пасайтиришлари зарур. Модернизацияланган версия, ишлаб чиқарувчининг матбуот хизмати тарқатган хабарларга кўра, 2021 йилдан олдин тайёр бўлмайди. Ҳаво кемаси ишга тушириширилишининг таҳминий муддатларига ишлаб чиқарувчи томонидан аниқлик киритилгани йўқ. Базавий версия, СОМАС рақибларининг юқорида келтирилган русумларига нисбатан анча оғирроқ вазнли бўлиб чиқди. Бунинг асосий сабабларидан бири – ҳаво кемаси дастлаб ХХР сига хос бўлган иссиқ иқлим, баланд тоғли туманларда фойдаланиш учун мўлжалланган бўлган. Бу, юқорида келтирилган ишлаб чиқарувчининг илк фуқаро ташувчи самолёти эканлигини унутмаслик лозим. Ишлаб чиқарувчи конструктив ва кучланиш схемасидаги мустаҳкамликнинг заҳирасига катта эътибор қаратди. Учиш массасини иккиламчи пландаги тузилмавий ўзгаришлар ҳисобига камайтиришмоқчи, хусусан салон интерьери модернизацияланади. Самолёт қурувчи енгилроқ йўловчилар ўриндиқларини ўрнатишни ният қилмоқда. Енгил йўловчилар ўриндиқлари – бу 0,5 минг килограм атрофида иқтисод қилиш имкониятидир. Ишлаб чиқарувчи машинанинг аэродинамик кўрсаткичларини яхшилашга, авиониканинг такомиллаштирилган тизимини ўрнатишга ваъда бермоқда.

Ишлаб чиқарувчи аввалги General Electric CF34-10 кучланиш қурилмасидан воз кечишни режалаштирмаяпти, двигателлар қувватининг ўсиши эса – бу ARJ21 самолётлари учун қўшимча афзаллик бўлади. General Electric да уларнинг CF34-10 русумли мотори 8,392 минг килограмм тортиш кучини генерация қилади деб таъкидламоқдалар. Зарурат туғилганида ушбу кўрсаткични 9,072 килограммгача етказиш мумкин бўлади. Юк ташиш версия юқорида айтиб ўтилганидек, айни пайтда ишлаб чиқариш жараёнида. Ишлаб чиқарувчини учишга яроқлилик сертификатини олиш билан боғлиқ муаммолар кутаётгани эҳтимолдан ҳоли эмас. Юқорида келтирилган ҳужжатларни бериш билан Хитойнинг авиация расмий органларининг вакили бўлмиш СААС идораси шуғулланади. СОМАС авиасаноат корпорациясида FAA ва Европа иттифоқи авиация расмий органларининг маъқуллашларига умид қилишмоқда. CAAC томонидан берилган сертификат юқорида номи келтирилган идоралар томонидан маъқулланган заҳоти, ишлаб чиқарувчи ўзининг  ARJ21 русумли лайнерларини ХХР дан четга чиқариб сотиши мумкин бўлади, яъни халқаро бозорга чиқади. FAA ҳозиргача бундай сертификатни Хитой авиақурувчисига бермаган. Юк ташишга ихтисослаштирилган йирик халқаро компания Европа иттифоқи ёки АҚШ нинг авиация расмий органларидан сертификациядан ўтмасдан туриб авиатехникадан фойдалана олмаслиги сир эмас. COMAC корпорациясидагилар сабрсизлик билан Хитой ва АҚШ авиация расмий органлари ўртасидаги музокараларнинг якунланишини кутишмоқда. Яқинда ARJ21-700 асосида ишлаб чиқарилган бизнес-жет фойдаланишга топширилади. Биринчи учувчи намуна деярли йиғиб бўлинган. Хабарларга кўра, ҳаво кемасининг буюртмачиси сифатида ҲҲК билан боғлиқ бўлган ХХР нинг давлат тузилмаси ўзини маълум қилган. ARJ21 минтақавий самолётлари ишлаб чиқиш жараёнида жуда кўп вақт кетказишади, бу Хитой авиасаноатининг рақибига фақат қўл келади. 2015 йилнинг тўртинчи чорагида ARJ21-700 машиналарининг етказиб берилиши старт олди. Бу пайтга қадар Mitsubishi Aircraft да MRJ лойиҳаси тайёрланди. Бу ерда PW-1000G редоктур турдаги турбовентиляторли моторлар билан жиҳозланган самолётлар ҳақида гап кетмоқда, улар Pratt & Whitney корхоналарининг ишлаб чиқариш қувватларида йиғилади. Бразилиянинг Embraer авиақурувчиси ҳам ўз вақтини бекорга ўтказмаган,     E-Jet ҳаво кемаларининг модернизациялаш дастури старт олган, бунга машҳур E-175 ҳам киради. Ушбу оилага мансуб самолётлар энди PW-1000G кучланиш қурилмалари билан компоновка қиилнади. MRJ-90 авиатехникасини етказиб бериш 2020 йилда старт олади, E-175 E2 русуми эса бозорга 2021 йилдан аввал чиқмайди, деб хабар беради ишлаб чиқарувчи. Охирги маълумотларга кўра, ARJ21-700 минтақавий турдаги ҳаво кемасининг 5 таси фойдаланишга топширилган. Самолётларнинг 5 таси ҳам Chengdu Airlines (COMAC нинг шўъба компанияси) авиаташувчисининг флоти ҳисобида турибди. Ишлаб чиқарувчи кейинги йилнинг бошигача ARJ21 самолётларини техник хизмат кўрсатиш, фойдаланиш хусусиятлари, авиатехникани йиғиш муддатлари борасида такомиллаштириш ниятида. Ишлаб чиқарувчи уларнинг авиатехникасидан фойдаланиш билан боғлиқ бўлган харажатларни пасайтиришга ваъда бераяпти. Яқинда матбуотда шундай машиналардан юзтасига HNA Group (Хитой) компанияси буюртма беришга тайёр эканлиги ҳақида маълумот тарқатилди. Шунингдек маълумки, юқорида номи келтирилган салоҳиятли буюртмачи охирги вақтларда жиддий молиявий қийинчиликларга дуч келмоқда.